Μικρό & Μεγάλο σπήλαιο, Πάχνη Ξάνθης

Ο σύλλογος επισκέφτηκε στις 04 Οκτώβρη την απομονωμένη Ξάνθη και τα Πομακοχώρια της. Εκεί βρίσκονται δύο πολύ όμορφα σπήλαια με εύκολη πρόσβαση. Συγκεκριμένα λίγο μετά το Πομακοχώρι της Πάχνης στην Ξάνθη και πάνω στο δρόμο θα συναντήσουμε την είσοδο του μικρού σπηλαίου, ενώ λίγο πριν το μικρό υπάρχει κοίτη ρέματος, όπου στο δεξί πρανές εντοπίζεται το μεγάλο σπήλαιο της Πάχνης.

Τα σπήλαια διανοίγονται σε ασβεστόλιθο, παρουσιάζουν όμορφο διάκοσμο και αρκετά τεχνικά περάσματα. Τα μέλη του Πρωτέα τα εξερεύνησαν και συμφώνησαν ότι χρειάζεται άλλη μία επίσκεψη προκειμένου να γίνει χαρτογράφηση και μία ολοκληρωμένη φωτογράφηση.

Περιγραφή μεγάλου σπηλαίου: Αν και έχει οριζόντια είσοδο το σπήλαιο διαρκώς κατηφορίζει. Αρχικά παρουσιάζει ένα κατηφορικό θάλαμο με καταπτώσεις και ογκόλιθους. Κατόπιν έχει απότομο κατέβασμα 2 μέτρων σε πεσμένο βράχο που χρειάζεται προσοχή. Έπειτα συναντάμε μεγάλο θάλαμο που σε ένα σημείο του στο δάπεδο μας δίνει μία ακόμα κατηφορική συνέχεια. Μέχρι αυτό το σημείο υπάρχει απουσία διάκοσμου. Στη συνέχεια ωστόσο το σπήλαιο αποκτάει μεγαλύτερο ενδιαφέρον αφού ο θάλαμος που ακολουθεί έχει καταστόλιστο δάπεδο. Ένα ακόμα τεχνικό και στενό πέρασμα μας οδηγεί σε νέο θάλαμο με πλούσιο διάκοσμο, ενώ συνεχίζοντας μετά από ένα ακόμα τεχνικό πέρασμα φτάνουμε σε θάλαμο εντυπωσιακών διαστάσεων. Από εκεί υπάρχουν αρκετά σημεία για εξερεύνηση. Ένα από αυτά και μάλλον το μεγαλύτερο συνεχίζει με τη μορφή ενός μικρού φαραγγιού. Μέτα από κάποιες στροφές προοδευτικά τερματίζει.

Περιγραφή μικρού σπηλαίου: Πρόκειται για τεχνικό σπήλαιο με περάσματα που χρειάζονται προσοχή. Αρχικά θα κατεβούμε με αντιστήριξη 2 μέτρα και κατόπιν θα βρούμε στενό πέρασμα. Μετά το πέρασμα εισερχόμαστε σε μεγάλο θάλαμο με πλούσια διάκοσμο. Συνεχίζουμε να κατηφορίζουμε και μετά από 2ο στενό και κατηφορικό πέρασμα μπαίνουμε σε θάλαμο με διατομή σαν υπόγειου φαραγγιού. Ο διάκοσμος συνεχίζει να εντυπωσιάζει με εναλλαγή καφέ και άσπρων σπηλαιοθεμάτων. Στο τέλος του διάδρομου υπάρχει κατάβαση 4 μέτρων που απαιτεί τη χρήση σχοινιού. Το σπήλαιο συνεχίζει σαν υπόγειο φαράγγι, ενώ σχηματίζει και άλλη κατεβασιά αμέσως μετά. Μέλη του Πρωτέα το εξερεύνησαν το Σεπτέμβρη του 2020.

Σειρά online παρουσιάσεων από τον Πρωτέα!

Ο σύλλογος μας ξεκίνησε την πρωτοβουλία να πραγματοποιήσει online ομιλίες μέσω streaming. Παρακάτω παρουσιάζουμε τους ομιλητές και τα θέματα που παρουσίασαν:

Όλυμπος: Κοιτώντας πέρα από τις κορυφές, ομιλητής: Μιχάλης Στύλλας

Ο Μιχάλης Στύλλας είναι διδάκτωρ Γεωλογίας (Α.Π.Θ.) με μεταπτυχιακό στην Ωκεανογραφία (Oregon State University). Τους περισσότερους μήνες του χρόνου ζει στον Όλυμπο, ως υπεύθυνος του καταφυγίου «Χρήστος Κάκκαλος» και με βάση τον Όλυμπο πραγματοποιεί συχνά ταξίδια σε ψηλά βουνά σε όλο τον κόσμο. Είναι ένας από τους εννέα Έλληνες ορειβάτες, που κατάφεραν το 2004 να ανέβουν στην ψηλότερη κορυφή του κόσμου, στο Έβερεστ. Όπως λέει ο ίδιος “Το 2016, αναζήτησα μεταδιδακτορικό (post doc) και κάποια χρηματοδότηση για να μελετήσω τις κλιματικές αλλαγές στον Όλυμπο. Όπερ και εγένετο.Ο παγετώνας, όπως αλλάζει το κλίμα και αυτός λιώνει, αφήνει τελικά κάποια υπολείμματα, κάποιες «τελικές θέσεις», που στην επιστημονική ορολογία λέγονται μοραίνες. Στον Όλυμπο ήταν πολύ εμφανή τα σημάδια αυτών γιατί ήταν πολύ πρόσφατος ο παγετώνας- υπάρχουν ακόμη «αιώνια χιόνια» στα Μεγάλα Καζάνια του Ολύμπου, ως υπολείμματα του τελευταίου παγετώνα που υπήρχε εκεί έως τον 13ο αι. μ.Χ. Και στα τέλη του 19ου αιώνα οι πρώτοι χαρτογράφοι και γεωλόγοι επισκέπτες του Ολύμπου αναφέρουν μόνιμους πάγους στα Μεγάλα Καζάνια, υπολείμματα των παγετώνων της Μικρής Παγετωνικής Περιόδου (Little Ice Age).”

Το χρυσοφόρο Παγγαίο και αρχαία μεταλλεία, ομιλητής: Μάρκος Βαξεβανόπουλος

Το όρος Παγγαίο παρουσιάζεται στα γραπτά των αρχαίων συγγραφέων ως μία από τις πλέον χρυσοφόρες περιοχές του ελληνικού χώρου. Ο Ηρόδοτος περιγράφει την πορεία του Ξέρξη που περνά από τα φρούρια των Πιερέων αφήνοντας στο δεξί του χέρι το Παγγαίο, όρος απέργων (κατεργαστών), μέγα και ψηλό, με μεταλλεία χρυσού και αργύρου. Θα παρουσιαστούν τα αρχαία μεταλλεία και οι μεταλλουργικές θέσεις καθαρισμού και εκκαμίνευσης του μεταλλεύματος που μελετήθηκαν στην ευρύτερη περιοχή του Παγγαίου.                                                                                      Ο Μάρκος Βαξεβανόπουλος απέκτησε το πτυχίο και το μεταπτυχιακό του στη Γεωλογία στο Τμήμα Γεωλογίας του Α.Π.Θ., ενώ το 2017 ολοκλήρωσε στο ίδιο τμήμα τη διδακτορική του διατριβή με θέμα «Αρχαία μεταλλευτική δραστηριότητα στο όρος Παγγαίο». Έχει συγγράψει αριθμό εργασιών και έχει πραγματοποιήσει παρουσιάσεις σε διεθνή συνέδρια σχετικά με την αρχαία μεταλλευτική και μεταλλουργία, καθώς επίσης με την αρχαία λατόμευση, την αναζήτηση αρχαίων πρώτων υλών, τη σπηλαιολογία και την παλαιοντολογία. Έχοντας βαθιά γνώση του Παγγαίου και των μεταλλείων του, η παρουσίασή κινείται γύρω από τη διδακτορική διατριβή του.

Ξενάγηση στον κόσμο των νυχτερίδων, ομιλητής: Παναγιώτης Γεωργακάκης

Οι νυχτερίδες είναι η δεύτερη μεγαλύτερη σε αριθμό ειδών ομάδα θηλαστικών στη γη. Εν τούτοις, είναι απεχθείς σε πολλούς ανθρώπους του δυτικού κόσμου, λόγω του νυκτόβιου χαρακτήρα τους και των παρανοήσεων που τις συνοδεύουν. Θα παρουσιαστούν στοιχεία της βιολογίας των χειροπτέρων και θα αναπτυχθούν οι σχέσεις τους με τον άνθρωπο, κυρίως όσον αφορά την επιστημονική τους σημασία, την οικονομική τους αξία αλλά και το υγειονομικό τους ενδιαφέρον. Επίσης, θα συζητηθούν οι ανάγκες προστασίας των νυχτερίδων και διαχείρισης των βιοτόπων τους και θα παρουσιαστεί το ευρωπαϊκό πρόγραμμα LIFE GRECABAT το οποίο υλοποιείται στην Ελλάδα από διάφορους φορείς, αλλά και σε συνεργασία με τους σπηλαιολόγους της χώρας.             Ο Παναγιώτης Γεωργιακάκης σπούδασε Βιολογία στο ΕΚΠΑ και ακολούθως Διαχείριση Παράκτιων και Χερσαίων Βιολογικών Πόρων – Περιβαλλοντική Βιολογία στο Πανεπιστήμιο Κρήτης. Το 2009 ολοκλήρωσε τη Διδακτορική του Διατριβή με θέμα: “Γεωγραφική κατανομή, ακουστικός προσδιορισμός και οικολογία των χειροπτέρων της Κρήτης”. Από το 2002 ασχολείται συστηματικά με την οικολογία, τη συστηματική και τη διαχείριση των νυχτερίδων στην Ελλάδα και την Κύπρο. Ερευνητική του στέγη αποτελεί το Μουσείο Φυσικής Ιστορίας Κρήτης του Πανεπιστημίου Κρήτης, ενώ συνεργάζεται και με άλλα πανεπιστήμια της χώρας και με εταιρείες που εξειδικεύονται στην μελέτη και διαχείριση του φυσικού περιβάλλοντος. Είναι μέλος της Συμβουλευτικής Επιτροπής της UNEP-EUROBATS και μέλος του ΔΣ της Ελληνικής Ζωολογικής Εταιρίας.

Τα σπήλαια ως φορείς διατήρησης της ιστορίας, ομιλητής: Σταύρος Ζαχαριάδης

Τα σπήλαια αποτέλεσαν διαχρονικά κλειστά σύνολα, που διατήρησαν, λόγω των συνθηκών και της περιορισμένης προσβασιμότητας άθικτη την πληροφορία για την ανθρώπινη δραστηριότητα, περιστασιακή ή με διάρκεια. Η μελέτη του υλικού από σπηλαιώδεις θέσεις είναι περιορισμένη, ωστόσο έχει αποδώσει στην έρευνα δυσανάλογα πολλές πληροφορίες. Η σπηλαιολογική κοινότητα μοιράζεται με τον κόσμο την ευθύνη για την διατήρηση, τον εντοπισμό αλλά και την κοινοποίηση της πληροφορίας αυτής. Ο Σταύρος σπούδασε αρχαιολογία στη Θεσσαλονίκη, σε προπτυχιακό και μεταπτυχιακό επίπεδο. Ειδικεύεται στη μελέτη της κεραμικής της ύστερης αρχαιότητας με βασικό χώρο έρευνας του Φιλίππους αλλά και τη Θεσσαλονίκη. Εργάστηκε σε πολλές ανασκαφές και άλλα αρχαιολογικά έργα στη Β. Ελλάδα ενώ παραμένει ενεργό μέλος της σπηλαιολογικής κοινότητας από το 2002, με συμμετοχή σε διάφορα project που ολοκληρώθηκαν ή βρίσκονται υπό εξέλιξη

Steinbockschacht – 1 km deep cave in the Alps, ομιλητής: Lukas Plan

Since 2011, Steinbockschacht has been explored and in September 2018 an international team of cavers surpassed the 1 km mark. The cave is now 1082 m deep and 2.5 km long. There are several continuations including ones that lead further down. The cave is characterised by a short horizontal part slightly below the entrance level and up to 250 m deep pits. Only at around 180 m below the entrance, the pits are separated by significant horizontal canyons. Furthermore, the Hochschwab karst massif and its almost 1000 documented caves are characterised and its significance for the water supply of the city of Vienna are highlighted. Lukas Plan is exploring caves since 1990. He finished his PhD in Geology on a karst-related topic in the Hochschwab region in 2007. Since 2008 he is scientist at the Natural History Museum Vienna at the Karst and Cave Group.

Επίσης στο κανάλι θα βρείτε και παρουσιάσεις που γίνανε στο σύλλογο και καταγράφτηκαν, οπότε τις παρουσιάζουμε και αυτές:

Διατροφή & Σπηλαιολογία, ομιλητής: Βαλεντίνα Δερμιτζάκη

Η διαιτολόγος – διατροφολόγος Βαλεντίνα θα μας μιλήσει για πρακτικά ζητήματα και προβλήματα που αντιμετωπίζουμε κατά την σπηλαιοεξερεύνηση, η οποία είναι μια δραστηριότητα με αυξημένες σωματικές απαιτήσεις. Διεξάγεται σε ιδιαίτερες περιβαλλοντικές συνθήκες αυξάνοντας έτσι τις διατροφικές ανάγκες των συμμετεχόντων. Πως και γιατί αλλάζουν οι θερμιδικές μας ανάγκες; Επηρεάζει η διατροφή την απόδοση μας; Πρακτικές συμβουλές για την προετοιμασία πριν την εξερεύνηση. Αποκατάσταση μετά την εξόρμηση. Τρόποι προετοιμασίας & τρόποι μαγειρέματος κατά την κατασκήνωση πριν & μετά την εξόρμηση σε σπήλαιο.

Παλαιολιθική τέχνη στα σπήλαια της Ευρώπης, ομιλητής: Έλλη Καρκαζή

Ομιλία από τη Δρ ‘Ελλη Καρκαζή, αρχαιολόγος σχετικά με την παλαιολιθική τέχνη και τα ευρήματα που έχουμε συναντήσει σε σπήλαια της Ευρώπης.

Σπηλαιολογικές έρευνες στον Όλυμπο, ομιλητής: Ζάχαρης Αριστείδης

Ομιλία σχετικά με τα σπήλαια του μυθικού βουνού. τον τρόπο δημιουργίας του Ολύμπου, τα πετρώματα του και την μορφολογία του. Ακόμα παρουσιάζονται τα εξερευνημένα σπήλαια περιμετρικά του ορεινού όγκου, καθώς και αυτά στην αλπική ζώνη. Τέλος θα αναφερθεί το χρονικό των εξερευνήσεων από τους σπηλαιολογικούς συλλόγους της Ελλάδας.

Ο Πρωτέας στα Ριζώματα Ημαθείας

Ο σύλλογος επισκέφτηκε τα Ριζώματα Ημαθίας, στους ΒΑ πρόποδες των Πιέριων στις 22-23/09. Μετά από υποδείξεις του Κώστα και Αλέξανδρου Βουβουλή εντόπισε και εξερεύνησε δυο σπήλαια στην περιοχή. Το πρώτο ονομάζεται Ανεμότρυπα και έχει βαραθρώδη είσοδο 7 μέτρων. Διανοίγεται σε σχιστόλιθο και παρουσιάζει ενδιαφέρον και μικρά βάραθρα εντός του. Το δεύτερο σπήλαιο ήτανε μία εντυπωσιακών διαστάσεων δολίνη με το όνομα “Χαντάκι”. Η Ιωάννα αρμάτωσε και η ομάδα κατέβηκε στον πάτο του, που φιλοξενούσε οργιώδη βλάστηση. Σε μία καθαρά γυναικεία υπόθεση, υπεύθυνη ήτανε η Βάσω και την ομάδα πλαισίωναν η Ιωάννα, η Μαρία και η Ειρήνη.

Σπηλαιολογικές εξερευνήσεις στη Δράμα

Ο νομός της Δράμας αποτελείται κυρίως από μάρμαρα, γεγονός που βοηθάει στη δημιουργία σπηλαίων και καρστικών μορφών. Στον ιδιαίτερα ορεινό νομό ανήκει ο επιβλητικός όγκος του Φαλακρού, που δεσπόζει σχεδόν στο κέντρο του. Στα δυτικά τα όρη Μενοίκιο και Όρβηλος τον χωρίζουν από τις Σέρρες, ενώ στα ανατολικά ανήκει μέρος της οροσειράς της Ροδόπης (δάσος Ελατιάς και Φρακτού). Τέλος στη νοτιοανατολική πλευρά ανήκει και ένα μικρό κομμάτι από τα όρη Λεκάνης.

“γεωλογικός χάρτης”

Ο σύλλογος από την ίδρυσή του έχει καταγράψει 13 σπήλαια στο νομό της Δράμας. Έχουνε φωτογραφηθεί στο σύνολο τους, ενώ τα οχτώ τα έχει χαρτογραφήσει. Σχετικά με το είδος στην πλειοψηφία τους είναι βάραθρα (8), ενώ τα υπόλοιπα μοιράζονται στο υπόγειο ποτάμι του Αγγίτη, δύο οριζόντια, ένα μεταλλείο και μία βραχοσκεπή.

“πινακας σπηλαίων”

Θα ξεκινήσουμε με το εντυπωσιακό υπόγειο ποτάμι του Αγγίτη (Μααρά), το οποίο ο σύλλογος  επισκέφτηκε από το πρώτο έτος της ίδρυσής του, το 2010. Έκτοτε έχει θαυμάσει τον εντυπωσιακού μεγέθους αγωγό πολλές φορές, φτάνοντας μέχρι το σιφώνι στα 7800 μέτρα. Το σπήλαιο είναι τουριστικά αξιοποιημένο. Οι επισκέψεις πέραν της τουριστικής διαδρομής ξεκινάνε από ιούνιο και μετά, προκειμένου να είναι προσπελάσιμα τα σιφώνια στα 480, 2650 και 4200 μέτρα.

 

Σχετικά με τα βάραθρα, η Δράμα έχει μερικά από τα βαθύτερα της Μακεδονίας.  Στο Φαλακρό υπάρχει η διάσημη Χιονότρυπα, στο χιονοδρομικό κέντρο, στα 2100μ. Πρόκειται για βάραθρο με εντυπωσιακό άνοιγμα και βάθος 110 μέτρα με πάγο στο εσωτερικό του. Ο πάγος έχει ταπώσει το άνοιγμα του βαράθρου και έχει πάχος 50 μέτρων.. Έτσι μετά την κατάβαση των πρώτων 60 φωτεινών μέτρων, πατάμε το ανώτερο κομμάτι του πάγου. Κάπου ανάμεσα στο βράχο και τον πάγο υπάρχει συνέχεια, που η κατάβαση της μας βάζει στα ενδότερα της Χιονότρυπας, σε ένα εντυπωσιακό θάλαμο από άποψη διαστάσεων και διάκοσμου! Ο σύλλογος έχει χαρτογραφήσει το 2016 το βάραθρο.

Το βαθύτερο βάραθρο στο νομό είναι αυτό του “Χρήστου“, βάθους 130μ. Με εντυπωσιακό άνοιγμα, που έχει τη μορφή καταβόθρας, βρίσκεται στον ορεινό όγκο του Αγίου Παύλου, πάνω από το Οχυρό. Εξαιτίας της δύσκολης πρόσβασης και της απομακρυσμένης περιοχής το σπήλαιο μετράει μόλις δύο καταβάσεις. Μία έγινε το 1982 από Γάλλους που είχανε έρθει για αποστολή στον Αγγίτη και μάλιστα είχανε βρει πάγο στον πάτο. Η 2η κατάβαση και πρώτη από Έλληνες σπηλαιολόγους έγινε από τον Πρωτέα το 2016. Ο σύλλογος χαρτογράφησε και φωτογράφησε το εντυπωσιακό βάραθρο. Το χιόνι ωστόσο απουσίαζε. Το όνομα το δώσανε οι Γάλλοι από το άτομο που τους υπέδειξε την είσοδο.

Άλλα τρία βάραθρα βρίσκονται πάνω από την πόλη της Δράμας, στο ύψωμα του Κορύλοβου, ο οποίος μπορεί να θεωρηθεί και ως η νότια απόληξη του Φαλακρού. Το βαθύτερο από αυτά είναι το Μεγάλο Κορύλοβου. Μετά από μία κατάβαση 60 μέτρων, το σπήλαιο έχει άλλες 2 συνέχειες σε πιο σύνθετο και στενό περιβάλλον. Η μία φτάνει στα 108 μέτρα και η άλλη στα 98. Το επόμενο βάραθρο του Κορυλόβου είναι το Τετράστομο στα -25 μέτρα. Το σπήλαιο έχει τέσσερις εισόδους. Αποτελούσε σκουπιδότοπο και έπειτα από μία πολύ μεγάλη προσπάθεια το 2012 ο σύλλογος καθάρισε τον πάτο του βαράθρου, ανεβάζοντας με σπηλαιοδιασωστικές τεχνικές κάθε είδους σκουπίδια.. Έκτοτε το σπήλαιο είναι πεδίο εκπαίδευσης για νέους σπηλαιολόγους. Τέλος στην περιοχή υπάρχει και ένα ακόμα μικρό βάραθρο, το “Μικρό Κορύλοβου” με 10 μέτρα βάθος.

Μεγάλο Κορυλόβου

Τετράστομο

Ακόμα ένα βάραθρο, το Βαθύσπηλιο, βρίσκεται κοντά στα Κύργια Δράμας. Έχει βάθος 83 μέτρα και ο σύλλογος το χαρτογράφησε και φωτογράφησε αρχές του 2018 με τη σπηλαιολογική ομάδα της Καβάλας. Για την κατάβαση του θα χρειαστούν επτά αλλαγές. Αρκετό γουανό και απουσία διάκοσμου. Το σπήλαιο καταλήγει σε μία μεγάλη και κατηφορική διάκλαση.

Επίσης ανάμεσα στα χωριά Καλλίφυτος και Χωριστή υπάρχει άλλο ένα σπηλαιο-βάραθρο με την ονομασία “Του Κοριτσιού η Τρύπα“. Αν και έχει οριζόντια είσοδο μετά από κατηφορική πορεία το σπήλαιο παρουσιάζει τρεις καταβάσεις. Το συνολικό βάθος είναι στα 50 μέτρα περίπου, με τον περισσότερο διάκοσμο που αποτελείται από εντυπωσιακά κοράλια να βρίσκεται στο  τελευταίο κομμάτι. Στο σπήλαιο πραγματοποιήσανε κατάβαση μέλη του Πρωτέα και του ΣΧΟ Καβάλας το 2017. Στόχος η χαρτογράφηση του σπηλαίου.

 

Στα Κύργια υπάρχει και το βάραθρο του Περιστεριώνα με βάθος 39 μέτρα. Ο σύλλογος το έχει καταγράψει και χαρτογραφήσει το 2013.

 

Ο σύλλογος εξερεύνησε το 2017 το οριζόντιο σπήλαιο “Γκιούρ Ντερέ” στους πρόποδες του Μενοίκιου όρους, πάνω από τη Μικρόπολη. Αρκετά ενδιαφέρον σπήλαιο, που στα μισά μετατρέπεται σε ένα υπόγειο φαράγγι. Όμορφος διάκοσμος με ποικιλία σπηλαιοθεμάτων αλλά και πολλά σπασμένα..

 

Στα Πηγάδια Δράμας υπάρχει το ομώνυμο σπήλαιο-ορυχείο Πηγάδια. Η είσοδος γίνεται κάτω από το δρόμο και αν και έχει χαρτογραφηθεί τα μέλη συνάντησαν δυσκολίες στην αναπνοή. Πιθανό λόγω της κλειστής εισόδου δεν γίνεται καλός αερισμός εντος του σπηλαίου.

 

Στην Αγορά υπάρχει η Διάκλαση του Δρόμου. Είναι μικρό σπήλαιο μήκους 40 μέτρων. Παρουσιάζει μία στενή κατηφορική διάκλαση χωρίς ιδιαίτερο διάκοσμο.

Τέλος στο χωριό της Καλλιθέας υπάρχει η Γκουλιβίτσα. Πρόκειται για βραχοσκεπή όπου δίπλα της περνάει δρόμος. Έχει μεγάλο άνοιγμα και αρκετή βλάστηση στην αρχή. Κατηφορίζει απότομα και οδηγεί σε ένα θάλαμο με λιγότερο φως, όπου και σταματάει.

Στους μελλοντικούς στόχους του συλλόγου είναι αποστολές στο Φαλακρό και τον Όρβηλο, η εξερεύνηση περιοχών στο Νευροκόπι και στο Βώλακα-Γρανίτη, τα σπήλαια του Αγίου Μάρκου και Δράκου, οι ολοκληρώσεις των χαρτογραφήσεων.